Op Prins­jes­dag heeft de rege­ring de plan­nen voor komend jaar bekend­ge­maakt. Tevens is de coron­a­pe­ri­o­de voor­lo­pig nog niet afge­lo­pen, maar mis­schien levert Covid-19 wel extra acti­vi­tei­ten in de bouw op. De stik­stof­pro­ble­men zijn nog niet opge­lost. Wel­ke invloed heeft dit op de bouw­kos­ten in bij­voor­beeld de zorg en het onderwijs?

Prins­jes­dag en de miljoenennota

De mil­joe­nen­no­ta omschrijft de rege­rings­plan­nen voor 2021. Keu­zes die hier­in wor­den gemaakt, kun­nen invloed heb­ben op de bouw­sec­tor. De rege­ring heeft een groei­fonds van € 20 mil­jard gecre­ëerd, maar het is nog niet dui­de­lijk in hoe­ver­re de bouw hier­van pro­fi­teert. Er lig­gen wel kan­sen, want ver­duur­za­ming en inno­va­tie kun­nen goed samen gaan.

Dit jaar was er ver­der niet veel aan­dacht voor de bouw, wel was er aan­dacht voor de woning­markt. Er komen 14 nieu­we woning­bouw­lo­ca­ties en er komt een aan­vul­lend bud­get van € 100 mil­joen per jaar om tot oplos­sin­gen van het stik­stof­pro­bleem te komen.

Naast nieuw­bouw was er aan­dacht voor ver­duur­za­ming van de bebouw­de omge­ving. In de prak­tijk komt dit neer op ver­be­ter­de iso­la­tie, maar voor­al op aan­pas­sin­gen aan instal­la­ties en ener­gie­op­wek­king. De laat­ste twee zijn voor­al instal­la­tie­tech­ni­sche werkzaamheden.

In de woning­bouw is, door zowel extra nieuw­bouw als ver­duur­za­ming, extra vraag naar bouw­ac­ti­vi­tei­ten. Gezien de stik­stof­pro­ble­men is dit voor nieuw­bouw niet op kor­te ter­mijn van invloed op de bouwkosten.

De markt

De ver­wach­ting was dat de corona­cri­sis zou resul­te­ren in vraag­uit­val. Tot op heden lijkt dit mee te val­len. De order­por­te­feuil­les van de aan­ne­mers in totaal nemen niet af, hoe­wel er bedrij­ven zijn waar wel werk weg­valt. Voor­al in de woning­bouw is er een toe­na­me van de orderportefeuilles.

Actu­eel is dat veel gebou­wen een pro­bleem heb­ben met de ven­ti­la­tie. Met name in scho­len is dit dank­zij Covid-19 dui­de­lijk gewor­den en de opga­ve om dit te ver­be­te­ren zal in het bij­zon­der voor de instal­la­tie­bran­che een gro­te opga­ve zijn. Van de bedrij­ven in de bouw heeft voor­al de instal­la­tie­bran­che het druk. Dat was al zo voor de corona­cri­sis, maar neemt nu ver­der toe.

De uit­voe­ring van het Kli­maat­ak­koord gaat gewoon door, zodat hier de bouw­be­drij­ven en weer de instal­la­tie­be­drij­ven van kun­nen profiteren.

Het blijft natuur­lijk zo dat de bouw traag rea­geert op con­junc­tu­re­le ont­wik­ke­lin­gen, zodat een terug­val moge­lijk later kan komen. Bij archi­tec­ten is er nu al wel min­der werk. Voor de uit­voe­rings­werk­zaam­he­den is er nog geen reden om aan te nemen dat er een snel­le vraag­uit­val komt. Uit onder­zoek van het EIB blijkt dat de meer­der­heid van de bouw­be­drij­ven geen wij­zi­gin­gen in de prij­zen ver­wacht. Dit is een opval­len­de con­clu­sie omdat het afge­ven van bouw­ver­gun­nin­gen voor nieuw­bouw als gevolg van stik­stof nog maar mond­jes­maat gebeurt. De bevin­din­gen van het EIB komen over­een met de meest recent aan­be­ste­din­gen, waar­bij het prijs­ni­veau nog steeds aan de hoge kant is.

Aan­bod

Eer­der con­sta­teer­den we dat de corona­cri­sis tot gevolg had dat er schaars­te aan bouw­ma­te­ri­a­len ont­stond. Momen­teel is dit weer her­steld; in de mees­te lan­den mag men weer pro­du­ce­ren, soms in een wat aan­ge­pas­te omge­ving, maar het is veel­al geen knel­punt. Indien er weer lock-downs komen, ver­an­dert de situ­a­tie snel.

De beschik­baar­heid van per­so­neel is wel een pro­bleem. De uit­tocht van bui­ten­land­se werk­ne­mers door Covid-19 is nog niet her­steld, zodat vak­men­sen nog schaars zijn. Boven­dien zit de instal­la­tie­bran­che te sprin­gen om per­so­neel. Aan de kant van de aan­ne­mers zijn er hier­door risico’s in vol­doen­de beschik­baar­heid van vak­be­kwaam per­so­neel. Deze risico’s wor­den ver­taald in de aanneemsom.

Bouw­kos­ten

We heb­ben op dit moment nog steeds veel onze­ker­he­den in de eco­no­mie. Dit jaar wordt een krimp van 5 % ver­wacht, maar in 2021 wordt al weer groei ver­wacht. De prij­zen van grond­stof­fen en pro­duc­ten sta­bi­li­se­ren zich en stij­gen beperkt. De CAO lonen in de bouw stij­gen op 1 decem­ber met 2 %. Al met al is er een rede­lijk nor­ma­le struc­tu­re­le prijs­stij­ging te ver­wach­ten (1,5 — 2 % op jaarbasis).

De ver­wach­ting is dat op de lan­ge­re ter­mijn de prij­zen zul­len dalen. De con­junc­tu­re­le index (stij­ging boven de struc­tu­re­le index) is sinds 2017 posi­tief, maar zal naar ver­wach­ting medio 2021 over zijn. Deze daling was al inge­zet voor Covid-19. DNB ver­wacht in 2021 wel weer eco­no­mi­sche groei, zodat er eind 2021 sta­bi­li­sa­tie in de prij­zen zal ontstaan.

Er kun­nen wel ver­schil­len ont­staan in het prijs­ver­loop voor bouw­kun­di­ge werk­zaam­he­den en voor instal­la­ties. Voor instal­la­ties is er een gro­te­re krap­te op de arbeids­markt en dat zal zich ver­ta­len in hoge­re arbeids­kos­ten. Indien alleen instal­la­tie­tech­ni­sche werk­zaam­he­den wor­den aan­be­steed, zal het prijs­ni­veau meer stijgen/ niet dalen.

BENG (Bij­na ener­gie neu­tra­le gebouw) wordt van­af 1 janu­a­ri 2021 van kracht voor nieu­we bouw­ver­gun­nin­gen. Zoals wij in een eer­der arti­kel had­den ver­meld, stij­gen de bouw ‑en inves­te­rings­kos­ten door BENG met 3- 7 %. Voor gezond­heids­zorg­ge­bou­wen en onder­wijs­ge­bou­wen zal de stij­ging aan de boven­kant van deze ran­ge lig­gen (5–7%) en voor bedrijfs­ge­bou­wen en kan­to­ren aan de onder­kant (3–5%). Deze stij­ging komt boven­op de hier­voor ver­mel­de struc­tu­re­le en con­junc­tu­re­le stij­gin­gen. Indien nu bud­get­ten wor­den vast­ge­steld voor nieuw­bouw­pro­jec­ten waar­bij de bouw­aan­vraag (omge­vings­ver­gun­ning) na 1 janu­a­ri 2021 wordt aan­ge­vraagd, moet men hier in de bud­get­te­ring reke­ning mee houden.

In onder­staan­de figu­ren is nog geen reke­ning gehou­den met BENG. De figu­ren heb­ben als uit­gangs­punt dat de beper­kin­gen als gevolg van coro­na over enke­le maan­den weer afne­men. Het effect is gro­ter als beper­kin­gen nog een jaar of 2 duren.

Grafiek kostenstijging

Gra­fiek kostenstijging

Kostenstijging vergelijk

Gra­fiek kos­ten­stij­ging — ver­ge­lij­king met eer­de­re kwartalen

Con­clu­sie

Gro­te invloed voor de bouw lij­ken de plan­nen uit de mil­joe­nen­no­ta niet te heb­ben, met uit­zon­de­ring van de woning­bouw op termijn.
De terug­loop in het bouw­vo­lu­me die werd ver­wacht, lijkt mee te val­len. Knel­punt blijft de beschik­baar­heid van per­so­neel, voor­al in de instal­la­tie­bran­che. Voor nieuw­bouw lij­ken de trends van voor coro­na opnieuw te wor­den gevolgd. Als resul­taat hier­van ver­wach­ten wij een sta­bi­li­sa­tie van de bouw­kos­ten in de loop van 2020 en een daling hier­na. De gro­te en de duur van de daling is onzeker.

Nieu­we ont­wik­ke­lin­gen met Covid-19 kun­nen de situ­a­tie ech­ter weer dras­tisch ver­an­de­ren, zoals de minis­ter van finan­ci­ën bij de pre­sen­ta­tie van de mil­joe­nen­no­ta ook al aangaf.