Omdat vrij­wel alle pro­ces­sen in de natuur cyclisch ver­lo­pen, is het logisch dat ook bou­wen om een cir­cu­lai­re aan­pak vraagt. Dat is wel anders dan hoe we de afge­lo­pen eeuw in Euro­pa gebouwd heb­ben. Marc Unger (AT Osbor­ne) en Fanauw Hop­pe (AT Lawy­ers) over cir­cu­lair bou­wen en hoe je dit con­trac­tu­eel kan regelen.

Na duur­zaam bou­wen, crad­le to crad­le bou­wen en ener­gie­neu­traal bou­wen is cir­cu­lair bou­wen de recent­ste ont­wik­ke­ling in de bouw­we­reld. Hoe­wel, nieuw? In fei­te rust het op oer­ou­de prin­ci­pes van her­ge­bruik van grond­stof­fen en mate­ri­a­len. Cir­cu­lair bou­wen ver­bindt ver­le­den, heden en toe­komst met elkaar: bouw­wer­ken uit het ver­le­den die­nen als grond­stof voor bouw­wer­ken van het heden, bouw­wer­ken uit het heden zijn grond­stof voor bouw­wer­ken van de toekomst.

In het Nati­o­naal Grond­stof­fen­ak­koord (2017) heb­ben 180 par­tij­en afge­spro­ken dat de Neder­land­se eco­no­mie in 2050 vol­le­dig draait op her­bruik­ba­re grond­stof­fen en het Rijk heeft de ambi­tie dat alle opdrach­ten van het Rijks­vast­goed­be­drijf, Rijks­wa­ter­staat en Pro­Rail van­af 2030 cir­cu­lair zijn. Omdat we als samen­le­ving zijn ver­ge­ten wat het bete­kent om cir­cu­lair te den­ken en te han­de­len, zul­len we weer met elkaar moe­ten ont­dek­ken en leren wat het bete­kent en hoe we het effec­tief kun­nen toepassen.

Wat is cir­cu­lair bouwen?

Cir­cu­lair bou­wen draait in eer­ste instan­tie om het terug­bren­gen van mate­ri­a­len in de kring­loop. Dus voor­af, al tij­dens het ont­werp, naden­ken over hoe een gebouw of ander bouw­werk aan het eind van zijn levens­duur weer onder­deel van die kring­loop kan wor­den. Zon­der gif­ti­ge rest­stof­fen ach­ter te laten. Een­vou­dig demon­ta­bel. En zo veel moge­lijk van de in haar opge­slo­ten waar­de behoudt. Daar­door is cir­cu­lair bou­wen ook eco­no­misch inte­res­sant. Immers, omdat mate­ri­a­len die voor­heen geen eco­no­mi­sche waar­de meer zou­den heb­ben, nu een bron voor nieuw werk bete­ke­nen. Dit onder­streept de balans tus­sen eco­no­mi­sche ont­wik­ke­ling en behoud van de natuur en natuur­lij­ke bronnen.

Wij gelo­ven dat cir­cu­lair bou­wen de sleu­tel vormt tot een duur­za­me samen­le­ving, zon­der afval en rest­stof­fen. Daar­mee omvat het ook thema’s als ener­gie, water­huis­hou­ding, bio­di­ver­si­teit en soci­a­le duurzaamheid.

Den­kers en doeners

De vraag is hoe je cir­cu­lair bou­wen aan­pakt. Het doel is veel­om­vat­tend en de lat ligt hoog. In de bouw­prak­tijk zien we den­kers en doe­ners. De den­ker wil alles door­dacht heb­ben voor­dat hij aan de gang gaat. Is de bes­te bouw­lo­ca­tie geko­zen? Zijn alle mate­ri­a­len demon­ta­bel, afbreek­baar en als grond­stof opnieuw te gebrui­ken? Zijn daar­over afspra­ken te maken met aan­ne­mers, onder­aan­ne­mers en leve­ran­ciers? Levert het gebouw de bes­te ener­gie­pres­ta­ties? Draagt het bij aan bio­di­ver­si­teit en ver­ant­woord water­be­heer? En: biedt het bouw­werk voor al deze fac­to­ren niet zo maar een goe­de oplos­sing, maar biedt het de best denk­ba­re oplos­sing van dit moment? Die afwe­gin­gen kun­nen tot een lang voor­tra­ject leiden.

De doe­ner gooit het over een ande­re boeg. De doe­ner wil niet nóg lan­ger ver­ga­de­ren om alle ken­nis com­pleet te heb­ben en alle keu­zes tot op de laat­ste schroef te ver­ant­woor­den. Ja, het kan mis­schien altijd beter, maar de doe­ner wil gewoon nu aan de slag met de hui­di­ge ken­nis en kun­de. De doe­ner wil groei­en, niet door van tevo­ren alles uit te den­ken, maar door val­len en opstaan. Hoe je het ook aan­pakt, cir­cu­lair bou­wen vraagt om inno­va­tie­ve oplos­sin­gen en aan­pas­sin­gen in aan­be­ste­den, bou­wen en finan­cie­ren. De doe­ner neemt dat als uit­gangs­punt en scha­kelt bij.

Bij AT Osbor­ne wer­ken zowel den­kers als doe­ners. Deze balans leidt er toe dat het plan èn goed door­dacht is èn met de nodi­ge exe­cu­tie­kracht wordt aan­ge­pakt. Risico’s wor­den onder­kend en gemi­ti­geerd, kan­sen wor­den gezien en inge­vuld. Ambi­tie wordt in resul­ta­ten omgezet.

Niet het ver­le­den, maar de toe­komst moge­lijk maken!

Bij cir­cu­lair bou­wen is samen­wer­ken cru­ci­aal. Om te begin­nen in de bouw­ke­ten. Wil de aan­ne­mer her­ge­bruik moge­lijk maken van de mate­ri­a­len, dan vraagt dat om invloed in de keten van toe­le­ve­ran­ciers. Bij de leve­ran­ciers, met de pro­du­cent en uit­ein­de­lijk met de grond­stof­fen­pro­du­cent. De rol van de opdracht­ge­ver is daar­bij fun­da­men­teel. Want als hij niet vraagt om een cir­cu­lair gebouw, zal hij het niet snel krij­gen. Vraagt hij er wel om, dan cre­ëert hij per­spec­tief. Cru­ci­aal is dat de opdracht­ge­ver haar de ambi­ties beschrijft en zich niet te veel laat ver­lei­den tot uit­ge­de­tail­leer­de spe­ci­fi­ca­ties. Immers: als je alles voor­schrijft, beschrijf je het ver­le­den. Wat je wil is de toe­komst beschrij­ven. Cir­cu­la­ri­teit dwingt je over die toe­komst na te den­ken, ambi­ties te for­mu­le­ren. En ver­vol­gens die ambi­ties in con­trac­ten op te nemen en par­tij­en te con­trac­te­ren die met de opdracht­ge­ver de ambi­ties waar kun­nen maken. Zodat gestuurd wordt op resultaat.

Osbor­ners weten dat ze de cir­cu­lai­re wereld niet alleen kun­nen berei­ken. Samen­wer­king met visi­o­nairs, ont­wer­pers, bou­wers, star­tups, leve­ran­ciers en experts is niet alleen van­zelf­spre­kend, maar ook heel leuk. Samen bren­gen we erva­rin­gen van de één tot een nieuw start­ni­veau voor de ander. Zodat waar­de wordt toe­ge­voegd en door­ge­ge­ven. Opdracht­ge­vers scha­ke­len AT Osbor­ne in voor de inhoud, of juist om namens haar lei­ding te nemen over een bepaald onder­werp, pro­ject of pro­gram­ma. Als pro­ject- of pro­ces­ma­na­ger, als jurist, als finan­ci­eel expert, als aan­be­ste­dings­des­kun­di­ge, als trainer.

Mas­ter­class Cir­cu­lair Aanbesteden

Cir­cu­lair bou­wen vraagt om een ste­vi­ge juri­di­sche inbed­ding. ‘Veel bureaus beden­ken wel wát er moet gebeu­ren, maar heb­ben nog niet bedacht wel­ke juri­di­sche oplos­sing daar het bes­te bij past’, legt advo­caat Fanauw Hop­pe uit. De over­stap van kopen naar huren, lea­sen of wer­ken met ser­vi­ce­con­trac­ten, biedt veel moge­lijk­he­den, maar kan ook tot juri­di­sche knel­pun­ten lei­den. ‘Het zijn heel vaak her­sen­kra­kers. Ik ben een juri­di­sche vraag­baak voor dit soort din­gen’, ver­telt Hop­pe. ‘Als jurist denk je na over vra­gen als: wel­ke stra­te­gie, wel­ke inkoop­pro­ce­du­re en wel­ke con­trac­ten zijn effec­tief? En tegen wel­ke pro­ble­men kun­nen we aan­lo­pen tij­dens de uit­voe­ring?’ De advo­caat heeft er al de nodi­ge erva­ring in opge­daan en geeft, met part­ners, mas­ter­clas­ses cir­cu­lair aanbesteden.

Ver­de­re bij­dra­gen levert hij door deel te nemen aan het bouw­pro­gram­ma MRA (Metro­pool­re­gio Amster­dam), onder­deel van cir­kel­stad, dat in 2050 250.000 wonin­gen cir­cu­lair gebouwd wil heb­ben. Ook advi­seert Hop­pe het team dat het eer­ste cir­cu­lai­re gebouw van Bel­gië wil rea­li­se­ren. Een ini­ti­a­tief van Kamp C van de pro­vin­cie Antwerpen.
Marc Unger ver­vul­de op het gebied van cir­cu­la­ri­teit een lei­den­de rol bin­nen Roy­al Schip­hol Group en, van daar­uit, ook bin­nen de Amster­dam Eco­no­mic Board.

Meer infor­ma­tie

Fanauw Hop­pe

Stra­te­gisch (juri­disch) advi­seur AT Lawyers

+31 (0)6 106 983 14 Con­nect op LinkedIn