Cir­cu­lair bou­wen kan. Dat laat het inspi­re­ren­de pro­ject De War­ren in Amster­dam zien. “Het is pio­nie­ren op alle vlak­ken, schip­pe­ren tus­sen onze ide­a­len en de kos­ten, maar wij zijn zo gedre­ven dat we graag de extra stap­pen zet­ten die nodig zijn”, zegt Chandar van der Zan­de, voor­zit­ter van het duur­za­me woonproject.

Woongebouw De Warren met groene gevel opgetrokken uit herwonnen meerpalen (c) Natrufied Architecture

Woon­ge­bouw De War­ren met groe­ne gevel opge­trok­ken uit her­won­nen meer­pa­len © Nat­ru­fied Architecture

De ‘we’ waar de 35-jari­ge over praat zijn hij en de 49 ande­ren, die betrok­ken zijn bij De War­ren; een par­ti­cu­lie­re woon­co­ö­pe­ra­tie. Een bij­zon­de­re vorm en dat is eigen­lijk alles aan De War­ren. In Amster­dam ver­rij­zen de komen­de ander­half jaar 36 ener­gie­po­si­tie­ve huur­ap­par­te­men­ten in de soci­a­le en mid­den­sec­tor. Ze wor­den gebouwd en ver­huurd door vijf­tig ini­ti­a­tief­ne­mers die zich ver­e­nigd heb­ben in de woon­co­ö­pe­ra­tie. De inno­va­tie zit hem niet alleen in de bouw (gebruik maken van duur­za­me mate­ri­a­len), maar ook in de vorm (een woon­ge­meen­schap waar naast 36 appar­te­men­ten ook gemeen­schap­pe­lij­ke ruim­tes zijn om samen te leven).

De Warren Groep

De War­ren Groep — foto: Win­o­na Boomkens

Ber­gen

Het begon met een groep vrien­den die duur­za­me fes­ti­vals orga­ni­seer­de, het col­lec­tief KONIJN. Chandar: “We wil­den iets voor de lan­ge­re ter­mijn en von­den uit­ein­de­lijk een stuk grond in Por­tu­gal waar we een duur­za­me boer­de­rij run­nen, ofte­wel voed­sel pro­du­ce­ren in een zo’n natuur­lijk moge­lijk eco­sys­teem. We wil­den ook in Neder­land een woon­ge­meen­schap opzet­ten en waren dat al aan het onder­zoe­ken toen we lazen dat de gemeen­te Amster­dam een stuk grond wil­de vrij­ge­ven voor een duur­zaam woon­i­n­i­ti­a­tief. De droom en de plan­nen had­den we al en we had­den het idee dat we het wel kon­den rea­li­se­ren. Want als je met zoveel bent kunt je ber­gen verplaatsen.”

En die ber­gen kwa­men ze zeker tegen. In eer­ste instan­tie het papier­werk voor de ten­der: finan­ci­ë­le plan­nen, busi­nes­sca­ses, bouw­plan­nen. Na het win­nen van de ten­der volg­de de zoek­tocht naar een archi­tect, bouw­kun­dig advi­seurs en een aan­ne­mer. “We kon­den in het begin alles bin­nen ons eigen net­werk oplos­sen. Maar gaan­de­weg had­den we meer experts van bui­ten nodig. Zeker ook voor de com­plexe juri­di­sche vraag­stuk­ken, zoals de cer­ti­fi­ce­ring van gere­cy­cled hout, aan­be­ste­din­gen, de con­trac­ten met aan­ne­mers. Daar­voor vroe­gen we AT Osbor­ne, die heb­ben daar genoeg erva­ring mee.”

Risico’s

Een gro­te uit­da­ging was het zoe­ken van een aan­ne­mer die het pro­ject aan­durf­de. “De woning­markt staat onder gro­te druk. Er is veel vraag, de prij­zen gaan daar­door omhoog en de risico’s van een der­ge­lijk pro­ject kun­nen groot lij­ken omdat het onbe­kend is. Niet ieder­een durft dat aan.” De aan­ne­mer met de toe­pas­se­lij­ke naam Toe­komst­Groep uit­ein­de­lijk wel. “Het voor­deel is dat we een woon­co­ö­pe­ra­tie zijn, wij heb­ben geen winst­oog­merk en ste­ken het geld lie­ver in duur­zaam­heid. Maar het is wel moei­lijk om keu­zes te maken.” Chandar doelt daar­mee op de kos­ten van mate­ri­a­len. Appar­te­men­ten­com­plex De War­ren zou voor­na­me­lijk in hout uit­ge­voerd wor­den. Nog steeds zijn alle muren van hou­ten CLT-pla­ten en wordt houtske­let­bouw toe­ge­past, maar inmid­dels zijn er ook vloe­ren van beton geko­zen van­we­ge de kosten.

Een deel van de gevel wordt ook in hout uit­ge­voerd; van al gebruik­te meer­pa­len en oude scheeps­plan­ken wordt een geraam­te gemaakt. “Dat lever­de wel veel gedoe op. De meer­pa­len waren natuur­lijk niet bedoeld als bouw­ma­te­ri­aal en dus moet je onder­zoe­ken of het wel brand­vei­lig is, of de bouw­kwa­li­teit vol­doen­de is, of het hout wel duur­zaam is. Op alle vlak­ken kun­nen we nu een vin­kje ‘ok’ zet­ten en dan is ineens zo’n rest­pro­duct goud waard. Dat voor­beeld kan ande­ren stimuleren.”

Schou­ders eronder

Niet voor alles hoe­ven de ini­ti­a­tief­ne­mers van De War­ren het wiel zelf uit te vin­den. Ook al eer­der toe­ge­pas­te inno­va­ties wor­den gebruikt zoals de ener­gie­hei­pa­len die in april de grond ingaan. “De hei­pa­len halen warm­te of kou uit de bodem voor de vloer­ver­war­ming. Het bestond al maar wij laten nu zien hoe je het kunt toe­pas­sen. Dat is ook het doel van De War­ren; laten zien wat er kan. Straks kun je als bouw­be­drijf niet gaan roe­pen ‘dit kan niet’. Want wij heb­ben het dan al gepro­beerd. De idee­ën, de reken­mo­del­len, de blauw­druk lig­gen er al. We hopen hier­mee echt iets in gang te zetten.”

Dat is ook het doel van de over­heid die zich heeft gecom­mit­teerd aan kli­maat­doe­len en Neder­land cir­cu­lair in 2050. Door aller­lei ini­ti­a­tie­ven wordt dat gesti­mu­leerd: van de Week van de cir­cu­lai­re eco­no­mie tot aan het uit­ge­ven van pro­jec­ten zoals De War­ren. “De gemeen­te Amster­dam heeft grond aan­ge­bo­den en ze den­ken echt mee. Wet­ten en nor­men zijn streng en zijn er niet voor niets maar soms is het vol­gen van de inten­tie van de wet vol­doen­de. Dat sti­mu­leert. De Pro­vin­cie Noord-Hol­land heeft beslo­ten om zo cir­cu­lair moge­lijk te bou­wen. Daar­mee sti­mu­le­ren ze ook bedrij­ven om daar­in mee te gaan. Ons pro­ject kan daar een voor­beeld voor zijn. Maar uit­ein­de­lijk moet er meer gebeu­ren. De prijs voor het maken van nieu­we pro­duc­ten zou omhoog moe­ten. In die prijs moet je ook de kos­ten van mili­eu­scha­de mee­ne­men. Dan wordt het ver­schil tus­sen het her­ge­brui­ken van mate­ri­a­len en nieuw pro­du­ce­ren klei­ner. Dat prik­kelt echt. En de cir­cu­lai­re eco­no­mie vraagt erom dat ieder­een zijn schou­ders eron­der gaat zet­ten; de over­heid, bedrijfs­le­ven en bur­ger­ini­ti­a­tie­ven zoals De War­ren. Want alleen met een tof ini­ti­a­tief dat inspi­reert red je het niet.”

Chandar van der Zande

Chandar van der Zande

Woon­pro­ject De War­ren inno­veert op diver­se vlak­ken: (Her)gebruik van duur­za­me bouw­ma­te­ri­a­len (her­ge­bruik meer­pa­len), Ener­gie­pres­ta­ties van het gebouw (dik­ke iso­la­tie, veel zon­ne­pa­ne­len, warm­te­voor­zie­ning via hei­pa­len), Bou­wen voor de natuur (groe­ne gevel en stads­tuin), Soci­a­le woon­voor­zie­ning (betaal­ba­re huur, gemeen­schap­pe­lijk woonvorm).

Meer infor­ma­tie

Fanauw Hop­pe

Stra­te­gisch (juri­disch) advi­seur AT Lawyers

+31 (0)6 106 983 14 Con­nect op LinkedIn