Soms springt het in het oog: hier zijn veel wonin­gen met zon­ne­pa­ne­len. De kans is groot dat een loka­le ener­gie­co­ö­pe­ra­tie van bewo­ners daar­voor ver­ant­woor­de­lijk is. Neder­land kent er daar­van enke­le hon­der­den. AT Osbor­ne was de afge­lo­pen tien jaar betrok­ken bij de oprich­ting van enke­le tien­tal­len coö­pe­ra­ties, zoals Alkmaar Ener­gie, www.alkmaar-energie.nl, en Blauw­vin­ger Ener­gie in Zwol­le, www.blauwvingerenergie.nl. Momen­teel zijn we aan de slag in Uit­geest, www.duec.nl.

Loka­le nutsbedrijven

Nu de ener­gie­tran­si­tie span­nend wordt met het aard­gas­vrij maken van wij­ken, kij­ken velen naar de bewo­ners­co­ö­pe­ra­ties voor een oplos­sing. Dat kun­nen zij niet alleen. Even­min kun­nen bedrij­ven en over­he­den alleen de last van de ener­gie­tran­si­tie dra­gen. De visie van AT Osbor­ne hier­op is dat in elke gemeen­te één of meer loka­le nuts­be­drij­ven voor ener­gie moe­ten komen. Zo’n bedrijf is in han­den van bewo­ners, bedrij­ven en gemeen­te samen, moge­lijk ook met het water­schap aan boord. De ener­gie­co­ö­pe­ra­tie van bewo­ners is een spil in dit nieu­we nuts­be­drijf. Van­waar deze visie?

Col­lec­tie­ve oplos­sin­gen, zoals een groot zon­ne­dak en een warm­te­net voor de buurt, zijn goed­ko­per en beter dan indi­vi­du­e­le oplos­sin­gen. Wel moet je daar­voor veel geld inza­me­len. Een nuts­be­drijf kan dat beter dan alleen de buurt zelf, een ener­gie­co­ö­pe­ra­tie, wat bedrij­ven, of de gemeen­te. Boven­dien zul­len er men­sen zijn die geen geld kun­nen inleg­gen; het nuts­be­drijf kan ervoor zor­gen dat zij wel aan­ge­slo­ten wor­den. Het nuts­be­drijf kan experts inhu­ren en een lan­ge ter­mijn stra­te­gie inzet­ten. Dat stelt finan­ciers en ook poli­ti­ci gerust.

Bewo­ners en bedrij­ven pra­ten mee

Vroe­ger had­den we toch ook nuts­be­drij­ven? Ja, maar die waren in han­den van het gemeen­te­be­stuur, later pro­vin­cie­be­stuur. Op basis van hui­di­ge belas­tin­gen zal de over­heid hoog­uit 15% van de ener­gie­tran­si­tie beta­len, en de gemeen­te en pro­vin­cie daar­van een klein deel. De gebrui­ker, dat wil zeg­gen bewo­ners en bedrij­ven, gaan het leeu­wen­deel beta­len. Zij horen dus aan de bestuurs­ta­fel van het nuts­be­drijf te zit­ten. Daar bepa­len zij mede de prijs van ener­gie, de winst­mar­ge en de bestem­ming van de winst. Dat hoort bij een nuts­be­drijf en is het gro­te ver­schil met de hui­di­ge ener­gie­be­drij­ven waar­op je als gebrui­ker geen enke­le invloed hebt.

Hui­di­ge, gro­te ener­gie­be­drij­ven, en ook net­werk­be­drij­ven, zien in dat zij goed kun­nen samen­wer­ken met nieu­we nuts­be­drij­ven. Deze gro­te bedrij­ven uit de hui­di­ge ener­gie-indu­strie kun­nen een nieu­we markt ont­wik­ke­len, door dien­sten te ver­le­nen aan nuts­be­drij­ven, en ook aan de ener­gie­co­ö­pe­ra­ties van bewo­ners. Geen con­cur­ren­tie, maar onder­lin­ge ver­ster­king. Zo hoort het als allen zich inzet­ten voor de snelst moge­lij­ke energietransitie.