De 21e eeuw kent gro­te uit­da­gin­gen: het weer wordt extre­mer, de zee­spie­gel stijgt, de bio­di­ver­si­teit neemt af en de leef­baar­heid van onze ste­den staat onder druk. Over­he­den, bedrij­ven en bur­gers heb­ben gro­te ambi­ties waar­mee ze deze uit­da­gin­gen wil­len aan­gaan, maar het bij­be­ho­ren­de bud­get is vaak beperkt. In het boek Rein­ven­ting Mul­ti­func­ti­o­na­li­ty: inno­va­ti­on through inte­gra­ti­on beschrij­ven Jur­gen van der Heij­den en Deni­se de Blok hoe deze ambi­ties gere­a­li­seerd kun­nen wor­den op een manier dat het geen geld kost, maar juist geld ople­vert. Veer­tig case­be­schrij­vin­gen laten zien dat Neder­land het hier­in zeker niet slecht doet.

Reinventing-Multifunctionalty

De laat­ste decen­nia lopen we aan tegen de gren­zen van deze werk­wij­ze. Mate­ri­a­len begin­nen op te raken en het groot­scha­lig nege­ren van nega­tie­ve neven­ef­fec­ten heeft gere­sul­teerd in het ont­staan van de gro­te uit­da­gin­gen van de 21e eeuw. Jur­gen en Deni­se beplei­ten daar­om een nieu­we werk­wij­ze: het ont­wik­ke­len van inte­gra­le busi­ness cases.

Inte­gra­le busi­ness cases
Een inte­gra­le busi­ness case zet niet alle mid­de­len in om één doel te berei­ken, maar gebruikt één mid­del om meer­de­re doe­len te berei­ken. De posi­tie­ve neven­ef­fec­ten wor­den hier­in bewust inge­zet om bij te dra­gen aan deze doe­len. Deze bena­de­ring kop­pelt mid­de­len en doe­len op een slim­me manier. Hier­door zijn min­der mid­de­len nodig, wor­den nega­tie­ve effec­ten ver­kleind en posi­tie­ve effec­ten gemaxi­ma­li­seerd. Als kers op de taart leidt het tot kos­ten­be­spa­rin­gen en hoge­re opbreng­sten. Het voor­beeld van de water­zui­ve­rings­cen­tra­le van Den Bosch laat zien hoe.

De water­zui­ve­rings­cen­tra­le van Den Bosch zui­vert 12 mil­joen liter water per uur. Bij dit pro­ces komt bio­gas vrij. Tot voor kort werd niets gedaan met dit gas; het was een onge­bruikt posi­tief neven­ef­fect. De water­zui­ve­rings­cen­tra­le van Den Bosch ligt naast de afval­ver­wer­king van de stad. De afval­ver­wer­king kan het bio­gas goed gebrui­ken als ener­gie­bron voor haar vracht­wa­gens. In ruil voor dit bio­gas biedt ze de water­zui­ve­rings­cen­tra­le niet enkel finan­ci­ë­le com­pen­sa­tie, maar ook toe­le­ve­ring van bio­mas­sa die wordt gecre­ëerd tij­dens de afval­ver­wer­king. Met ener­gie uit deze bio­mas­sa kan de water­zui­ve­rings­cen­tra­le haar pro­ces­sen voor­zien van elektriciteit.

Ook Hei­ne­ken is aan­ge­haakt. Deze par­tij neemt bio­gas af van de water­zui­ve­ring om zo op een duur­za­me manier aan haar warm­te­vraag te vol­doen. Met het geld dat dit ople­vert, kan de water­zui­ve­rings­cen­tra­le weer in nieu­we doe­len inves­te­ren, bij­voor­beeld het effi­ci­ën­ter abstra­he­ren van cel­lu­lo­se (WC papier), wat gebruikt kan wor­den als duur­zaam bouwmateriaal.

Dit voor­beeld laat zien dat een inte­gra­le busi­ness case op twee manie­ren ver­schilt van een tra­di­ti­o­ne­le busi­ness case:

  1. Samen­wer­ken in plaats van con­cur­re­ren. Het posi­tie­ve neven­ef­fect van de water­zui­ve­rings­cen­tra­le wordt inge­zet om een nega­tief neven­ef­fect van de afval­ver­wer­king te miti­ge­ren, en vice ver­sa. Dit leidt tot min­der nega­tie­ve neven­ef­fec­ten én min­der kos­ten. Samen­wer­ken leidt hier dus tot meer waar­de en winst dan con­cur­ren­tie. Waar de tra­di­ti­o­ne­le werk­wij­ze van con­cur­re­ren leidt tot win­naars en ver­lie­zers, heeft een inte­gra­le busi­ness case enkel winnaars.
  2. Inte­gre­ren in plaats van schaal ver­gro­ten. Groei vindt niet enkel plaats door schaal­ver­gro­ting, maar ook door uit­brei­ding van de inte­gra­tie. Zo haak­te Hei­ne­ken later aan en kon de water­zui­ve­rings­cen­tra­le zo haar inkom­sten ver­gro­ten enkel door haar posi­tie­ve neven­ef­fect van bio­gas in te zet­ten als mid­del voor het doel van Hei­ne­ken. De inkom­sten hier­van kun­nen ver­vol­gens weer in een nieuw doel gesto­ken wor­den, cel­lu­lo­se tot bouw­ma­te­ri­aal, zon­der dat hier­voor extra mid­de­len wor­den gebruikt.

Boek
Het boek Rein­ven­ting Mul­ti­func­ti­o­na­li­ty: inno­va­ti­on through integra­ti­on beschrijft in detail hoe de the­o­rie ach­ter inte­gra­le busi­ness cases werkt, wel­ke instru­men­ten er zijn en hoe deze wor­den toe­ge­past. De veer­tig case­be­schrij­vin­gen vari­ë­ren van de cir­cu­lai­re pro­duc­tie van sui­ker­biet tot de ont­wik­ke­ling van natuur­ge­bie­den die bij­dra­gen aan water­vei­lig­heid en waterzuivering.