Elke inwo­ner van Neder­land gaat de komen­de jaren de ener­gie­tran­si­tie door­lo­pen. Hoe maken we de ener­gie­tran­si­tie betaal­baar voor ieder­een, zodat het niet leidt tot nieu­we of ande­re vor­men van soci­a­le onge­lijk­heid? Dit vraag­stuk is één van de groot­ste uit­da­gin­gen voor de over­he­den in de ener­gie­tran­si­tie. Samen met 21 ande­re jong pro­fes­si­o­nals heeft col­le­ga Jani­ne Buijs zich eind febru­a­ri drie inten­sie­ve dagen over dit vraag­stuk gebo­gen tij­dens de ‘sum­mer­school Energiearmoede’.

Waar gaat het over?

Voor 2050 moet elk huis­hou­den in Neder­land van het gas af. Ook de huis­hou­dens in Neder­land die op dit moment amper hun ener­gie­re­ke­ning kun­nen beta­len. Eén op de tien huis­hou­dens heeft hier­mee te maken, zij erva­ren ‘ener­gie­ar­moe­de’. Vaak heb­ben zij een slecht geï­so­leerd, oud huis met hoge ener­gie­re­ke­ning, maar onvol­doen­de inko­men om het huis te kun­nen reno­ve­ren. Huur­ders kun­nen reke­nen op de woning­cor­po­ra­ties voor hulp, maar de woningei­ge­na­ren heb­ben daar­en­te­gen geen enke­le instan­tie die hen hier­in ondersteunt.
Op dit moment kun­nen men­sen bij de aan­schaf van zon­ne­pa­ne­len of een warm­te­pomp pro­fi­te­ren van tij­de­lij­ke finan­ci­ë­le voor­de­len. De woningei­ge­na­ren met ener­gie­ar­moe­de kun­nen dit niet. Zij staan op dit moment vol­le­dig aan de zij­lijn van de ener­gie­tran­si­tie, omdat de kos­ten voor hen te hoog zijn. Daar komt de ver­wach­te stij­gen van de ener­gie­re­ke­nin­gen nog bij. Over­he­den wil­len deze ‘ver­ge­ten’ groep mee­ne­men in de ener­gie­tran­si­tie, maar dit blijkt in de prak­tijk las­tig te zijn.

Betaal­ba­re oplossingen

De pro­vin­cie Dren­the (in samen­wer­king met het Ken­nis­lab voor Urba­nis­me) gaf 21 stu­den­ten en jong pro­fes­si­o­nals de uit­da­ging om in teams een pro­duct, dienst of visie op te stel­len voor het boven­ge­schetst pro­bleem. De voor­waar­de: het moet de ener­gie­tran­si­tie betaal­baar maken voor ieder­een. Om tot deze oplos­sing te komen, werd input gebruikt van bestuur­ders, des­kun­di­gen en de inwo­ners met ener­gie­ar­moe­de zelf.

Met name de gesprek­ken met de inwo­ners waren eye­o­pe­ners. Wat deze inwo­ners typeert, is een ster­ke soci­a­le cohe­sie bin­nen de buurt, ze ken­nen elkaar en com­mu­ni­ce­ren regel­ma­tig. Daar­naast waren veel inwo­ners actief bin­nen ver­e­ni­gin­gen en ande­re instan­ties. Com­bi­neer deze twee en de inwo­ners kun­nen samen gro­te stap­pen maken.
Tege­lij­ker­tijd com­pli­ceer­den deze gesprek­ken het vraag­stuk ver­der. Deze inwo­ners erva­ren name­lijk een ster­ke terug­hou­dend­heid tegen­over de over­he­den. Zij zien deze instan­ties eer­der als een kos­ten­post dan een par­tij die kan hel­pen. Zij voe­len zich niet gehoord en heb­ben vaak lie­ver geen bemoei­e­nis door de over­he­den. Een oplos­sing van een over­heid wordt hier­door met de nodi­ge scep­sis ontvangen.

Ener­gie­co­ö­pe­ra­ties

Met deze pun­ten in het ach­ter­hoofd ging het team van Jani­ne op zoek naar een pro­duct of dienst als een stap in de goe­de rich­ting. Na eni­ge dis­cus­sie kwam het team uit bij de bij­na 500 ener­gie­co­ö­pe­ra­ties in Neder­land. Het doel van deze coö­pe­ra­ties is het zoveel moge­lijk in eigen hand hou­den van ener­gie­be­spa­ring, opwek­king en han­del, waar­bij de opbreng­sten terug­vloei­en naar de loka­le gemeen­schap­pen. ‘Voor de inwo­ners, door de inwo­ners’, is het gedach­te­goed. Dit doen de leden vaak zelf, zon­der inter­ven­tie van over­he­den. Dit con­cept speelt in op de ster­ke soci­a­le cohe­sie én de terug­hou­dend­heid tegen­over oplos­sin­gen van­uit de over­he­den onder deze woningeigenaren.

Toch rich­ten wei­nig inwo­ners in deze situ­a­tie ener­gie­co­ö­pe­ra­ties op. Het opstar­ten van deze coö­pe­ra­ties is name­lijk inge­wik­keld en tijd­ro­vend. Niet voor niets zijn de mees­te ener­gie­co­ö­pe­ra­ties opge­richt door hoog­op­ge­lei­de, gepen­si­o­neer­de man­nen. De oplos­sing van mijn team speelt in op dit pro­bleem: Een plat­form dat fun­geert als een tus­sen­per­soon, onli­ne en in de wijk. Vol­gens de jury was dit van de vijf idee­ën het bes­te idee! En kans dus! Wilt u hier meer over weten, neem dan con­tact op! Jani­ne praat er met u graag ver­der over.