Het Eco­no­misch Insti­tuut voor de Bouw (EIB) publi­ceer­de een noti­tie, waar­in zij aan­geeft wat de gevol­gen voor de bouw zijn door de corona­cri­sis. Er dreigt door de corona­cri­sis een ver­lies van 40.000 arbeids­plaat­sen op te tre­den. Wel­ke invloed heeft dit op de bouwkosten?

Aller­eerst een nuan­ce: het EIB con­sta­teert dat de afna­me van arbeids­plaat­sen al was ver­wacht, ook zon­der corona­cri­sis. Dit komt in de vol­le­di­ge noti­tie tot uiting. Deze afna­me wordt voor­al ver­oor­zaakt door de pro­ble­men met PFAS- en stik­stof­oxi­den. Nu komt daar de corona­cri­sis overheen.

Ove­ri­gens was er de afge­lo­pen peri­o­de een tekort aan vak­per­so­neel; het is niet dui­de­lijk in hoe­ver­re er in de genoem­de afna­me van arbeids­plaat­sen is uit­ge­gaan dat de markt over­ver­hit was en een deel van de arbeids­plaat­sen niet was inge­vuld. De pro­ble­men met PFAS- en stik­stof­oxi­den wer­den niet ver­oor­zaakt door­dat er van­uit opdracht­ge­vers geen vraag was, maar omdat er min­der ver­gun­nin­gen wer­den afge­ge­ven en er een gebrek was aan bouwlocaties.

Gevol­gen van corona

De gevol­gen van coro­na zijn las­ti­ger in te schat­ten. Bouw­pro­jec­ten die zijn gestart, lopen meest­al wel door, ech­ter wel aan­ge­past aan de nieu­we vei­lig­heids­pro­to­col­len van­we­ge coro­na en soms stag­ne­ren­de leve­ran­ties uit het bui­ten­land. De opstart van nieu­we pro­jec­ten is wat anders: bij veel bedrij­ven en instel­lin­gen zijn de inkom­sten dras­tisch terug­ge­lo­pen. Deze bedrij­ven zul­len nieu­we inves­te­rin­gen wel even uit­stel­len, omdat a) ze eerst de komen­de peri­o­de moe­ten over­le­ven, b) nadat ze hun bedrijfs­voe­ring weer heb­ben opge­start, zij niet weten of de inkom­sten weer terug­ko­men op het oude niveau en c) de kre­diet­ver­strek­kers opnieuw zul­len bekij­ken of de inves­te­ring niet te risi­co­vol is en het bedrijf nog sol­va­bel genoeg is. Er is dus een reë­le kans op vraag­uit­val. In het bij­zon­der als er een cri­sis komt, omdat de beste­din­gen niet terug­ko­men op het oude niveau, heeft dit door­gaans tot gevolg dat er een nog gro­te­re dip in de bouw ontstaat.

Veel van het tota­le resul­taat is afhan­ke­lijk van de duur van de corona­cri­sis en van over­heids­maat­re­ge­len. De over­heid kan de markt hel­pen. De markt kan de over­heid hel­pen door mee te den­ken in kan­sen. Er blijft behoef­te aan nieuw­bouw­wo­nin­gen en ook in de infra­struc­tuur en duur­zaam­heid kun­nen inves­te­rin­gen door­gaan. De over­heid heeft een belang­rij­ke rol in het geven ver­gun­nin­gen en uit­ge­ven van bouw­lo­ca­ties. De cri­sis- en her­stel­wet kan hier­bij een rol spe­len, om pro­jec­ten ver­sneld uit te voe­ren. Een nog belang­rij­ke­re rol van de over­heid is onder­steu­ning van vertrouwen.

5 tips om de bouw tij­dens coro­na in bewe­ging te houden!
Van­uit het Bouw­Re­gie­Net­werk geven we vijf con­cre­te tips hoe we in coro­na­tij­den kun­nen den­ken in kan­sen, blij­ven ont­wik­ke­len en bou­wen aan een beter Neder­land. Dat vraagt om flexi­bi­li­teit, ini­ti­a­tief, cre­a­ti­vi­teit en boven­al door­zet­tings­ver­mo­gen. Samen zor­gen we voor elkaar!

Aan­bod

Recent con­sta­teer­den we dat er schaars­te is in vak­be­kwaam bouw­per­so­neel. Deze schaars­te zal met de hui­di­ge prog­no­ses afnemen/normaliseren. Ook con­sta­teer­den we dat de druk op leve­ran­ciers afnam en aan­ne­mers voor­zich­tig weer dach­ten aan gun­stig inko­pen van mate­ri­aal. Met de corona­cri­sis duikt er een ander ver­schijn­sel op: in veel lan­den is er een tota­le lock­down met uit­zon­de­ring van essen­ti­ë­le func­ties. De fabri­ca­ge van bouw­ma­te­ri­a­len en half­fa­bri­ca­ten is dat niet, zodat de pro­duc­tie hier­van op veel plaat­sen stil­ligt. We con­sta­teer­den eer­der al dat dit voor onder­de­len uit Chi­na gold, maar nu geldt het ook voor pro­duc­ten uit Euro­pe en straks moge­lijk ook uit de VS. Als gevolg hier­van zal een aan­tal leve­ran­ciers fail­liet gaan en zal bij ande­re leve­ran­ciers de order­por­te­feuil­le daar­door vol zijn. Voor aan­ne­mers is dit een risi­co; is er nog wel een leve­ran­cier die tij­dig kan leve­ren en wat is dan de prijs die hij moet betalen?
Het is niet uit­ge­slo­ten dat er ook aan­ne­mers door de corona­cri­sis fail­liet gaan, waar­door ook het aan­bod en daar­mee de con­cur­ren­tie weer daalt

Bouw­kos­ten

Er lij­ken twee tegen­ge­stel­de ten­den­sen op te doe­men. Van de ene kant een afne­men­de vraag naar bouw­pro­jec­ten en min­der schaars­te aan vak­per­so­neel, van de ande­re kant meer druk op leve­ran­ciers voor tij­di­ge leve­ring en hier­mee meer risi­co voor een aan­ne­mer. Daar komt nog de onze­ker­heid over de duur van de corona­cri­sis en de reac­tie van de over­heid na deze cri­sis bij.

Op kor­te ter­mijn zijn er geen gro­te schok­ken in de prijs­vor­ming te ver­wach­ten, er zijn te veel onze­ker­he­den en dan rea­geert men vaak van­uit het heden. De order­be­zet­ting is nog op orde, zodat er geen reden is om laag in te schrij­ven. De bouw­prij­zen rea­ge­ren door­gaans later op con­junc­tu­re­le schom­me­lin­gen dan ont­wik­ke­lin­gen in de gehe­le eco­no­mie. Dit heeft voor­al te maken met de lan­ge duur van bouwprojecten.

Op de lan­ge­re ter­mijn lij­ken de prij­zen wel te dalen/normaliseren. Deze sig­na­le­ring was er al eer­der, maar zal nu naar ver­wach­ting wat eer­der inzet­ten en snel­ler gaan. De con­junc­tu­re­le index (stij­ging boven de struc­tu­re­le index) is sinds 2017 posi­tief, maar zal waar­schijn­lijk eind 2020 of begin 2021 over zijn. In eer­der ver­wach­tin­gen was dat in de twee­de helft van 2021.

Onder­staan­de figu­ren heb­ben als uit­gangs­punt dat de beper­kin­gen over enke­le maan­den weer afne­men. Het effect is gro­ter als beper­kin­gen nog een jaar of 2 duren. Dan moet mis­schien de hele eco­no­mie opnieuw wor­den uit­ge­von­den en daar­aan gekop­peld de bouw.

Kos­ten­stij­ging 1

Kos­ten­stij­ging 2

Ande­re factoren

Naast boven­ge­noemd con­junc­tu­re­le fac­to­ren spe­len er ook nog struc­tu­re­le fac­to­ren die kos­ten­con­se­quen­ties heb­ben. We heb­ben in een eer­der arti­kel al BENG genoemd. BENG heeft een kos­ten­stij­ging van 3–7% tot gevolg. Als nu een pro­ject wordt uit­ge­steld en de ver­gun­ning wordt na 31-12-2020 aan­ge­vraagd, dan moet men als­nog aan deze eisen vol­doen. Ande­re fac­to­ren zijn de steeds hoge­re eisen aan veri­fi­ca­tie en vali­da­tie door de aan­ne­mer en de hoge BIM eisen. Dit blij­ven kostenstijgers.

Con­clu­sie

Hoe­wel de toe­komst zeer onze­ker is, is al wel te con­clu­de­ren dat er twee bewe­gin­gen zul­len optre­den: ener­zijds vraag­uit­val t.g.v. de (onze­ke­re) finan­ci­ë­le posi­tie van opdracht­ge­vers, ander­zijds aan­bod­uit­val t.g.v. stil­lig­gen­de pro­duc­tie en leve­rings­ca­pa­ci­teit. De hoge­re bouw­kos­ten ten gevol­ge van de hoog­con­juc­tuur in de bouw zul­len naar ver­wach­ting nor­ma­li­se­ren. Op lan­ge­re ter­mijn zijn de gevol­gen van deze tegen­ge­stel­de bewe­gin­gen voor de bouw­kos­ten nog ongewis.