Wel­ke gevol­gen heeft de afspraak ‘eind 2023 alle Mobi­li­teits­da­ta op orde’ voor weg­be­heer­ders? En wat zijn goe­de (regi­o­na­le) voor­beel­den uit de dage­lijk­se prak­tijk van ver­keer en mobi­li­teit? Tij­dens een inter­ac­tief webi­nar bespra­ken inlei­der Ine­ke Meij­er en gespreks­lei­der Erik Wegh onder ande­re deze vra­gen. Het webi­nar bracht vol­gens de deel­ne­mers, naast ken­nis en inzicht, voor­al ‘licht in het data-oerwoud’.

In het eer­ste deel van het webi­nar ‘Digi­ta­li­se­ring Over­he­den in Mobi­li­teit’ bena­druk­te Ine­ke Meij­er (Mana­ging con­sul­tant Mobi­li­teit bij AT Osbor­ne en eer­der van­uit het minis­te­rie van IenW al betrok­ken bij Beter Benut­ten en Tal­king Traf­fic) dat digi­ta­li­se­ring valt of staat met goe­de afspra­ken, die het beschik­baar maken en gebrui­ken van data struc­tu­reel bor­gen. Ver­vol­gens stond de vraag cen­traal waar­om je als over­heid data van goe­de kwa­li­teit nodig hebt om je beleids­doe­len te rea­li­se­ren. Daar­op zijn tal­lo­ze ant­woor­den te geven, zo bleek.

Data als randvoorwaarde

Een ver­keers­bord langs de weg met de tekst ‘navi­ga­tie uit’ of stu­den­ten die hand­ma­tig het ver­keer tel­len: het kan in een wereld die steeds digi­ta­ler wordt, echt niet meer. Op basis van data kun­nen over­he­den effi­ci­ën­ter en effec­tie­ver ver­keers- en asset­ma­na­ge­ment uit­voe­ren. Zo biedt data meer inzicht in het actu­e­le gebruik van de open­ba­re ruim­te en geeft het moge­lijk­he­den om gerich­ter en pro-actie­ver het ver­keer te stu­ren. Data uit sen­so­ren in de infra­struc­tuur of voer­tui­gen, kan hel­pen bij slim onder­houd. Ook nieu­we ont­wik­ke­lin­gen als MaaS, zelf­rij­dend ver­voer en Tal­king Traf­fic met de iVRI’s, de intel­li­gen­te ver­keers­re­gel­in­stal­la­ties, zijn geba­seerd op data. Kort­om: data is een essen­ti­ë­le rand­voor­waar­de voor tal van toe­pas­sin­gen in het mobiliteitsdomein.

Data als kern­taak geborgd

Daar­om is in het BO-MIRT afge­spro­ken dat over­he­den in heel Neder­land samen­wer­ken om data in het mobi­li­teits­do­mein in 2023 struc­tu­reel van de juis­te kwa­li­teit beschik­baar te heb­ben: over­he­den moe­ten dan dus digi­taal op orde zijn. De groot­ste bott­le­neck is het garan­de­ren van die con­stan­te kwa­li­teit, aldus Ine­ke. Voor­al orga­ni­sa­to­risch moet er veel werk wor­den ver­zet. ‘We begin­nen niet van­af nul. Maar ondanks eer­de­re inspan­nin­gen zijn we er als over­he­den nog niet in geslaagd om de kwa­li­teit van publie­ke data struc­tu­reel op orde te heb­ben en hou­den. Dat vergt een orga­ni­sa­tie­ver­an­de­ring waar­bij digi­ta­li­se­ring als een kern­taak in de over­heids­or­ga­ni­sa­tie wordt geborgd.’ Daar­om zijn stu­ring en pri­o­ri­teit nodig op bestuur­lijk en hoog-amb­te­lijk niveau.

Regi­o­naal

Inmid­dels ligt er een ste­vi­ge basis. In de afge­lo­pen maan­den is er een gover­nan­ce­struc­tuur inge­richt waar­in zowel de lan­de­lij­ke als de regi­o­na­le afstem­ming en besluit­vor­ming ten aan­zien van digi­ta­li­se­ring is belegd. In Regi­o­na­le Data Teams (per regio, zij kun­nen ook klei­ne­re gemeen­ten en bij­voor­beeld water­schap­pen ver­der hel­pen), een Lan­de­lijk Data­ke­ten Over­leg en het Direc­teu­ren­over­leg Lan­de­lijk Data­ke­ten Over­leg (recent opge­start) wor­den afspra­ken gemaakt om met elkaar stu­ring te geven aan de digi­ta­li­se­rings­op­ga­ve en ken­nis en capa­ci­teit te orga­ni­se­ren. Het Lan­de­lijk Data­ke­ten Over­leg is in eer­ste instan­tie alleen publiek-publiek, later ook publiek-pri­vaat (met de afne­mers en leve­ran­ciers van data).

Data Top 15

Daar­bij is de voor velen beken­de Data Top 15 een ver­trek­punt én graad­me­ter. In die Top 15 staan data-items als geplan­de weg­werk­zaam­he­den (nr 1), maxi­mum­snel­he­den (nr 5), brug­ope­nin­gen (nr 9) en data voor logis­tiek, waar­bij het onder ande­re gaat over mili­eu­zo­nes. In het Lan­de­lijk Data­ke­ten Over­leg wordt per item een trek­ker benoemd, die een plan van aan­pak opstelt over wel­ke inspan­nin­gen door wie gele­verd moe­ten wor­den om data van de juis­te kwa­li­teit beschik­baar te krij­gen. Daar­bij wordt ook geke­ken naar de moge­lijk­he­den om als over­he­den data niet zelf te pro­du­ce­ren, maar (geza­men­lijk) in te kopen.

Prak­tijk­voor­beel­den

De twee­de helft van het webi­nar stond in het teken van con­cre­te voor­beel­den: in de regio’s wor­den nu flin­ke stap­pen gezet om de Regi­o­na­le Data Teams (RDT’s) in te rich­ten en met ver­schil­len­de data-items aan de slag te gaan. Daar­bij wordt in het Lan­de­lijk Data­ke­ten Over­leg tus­sen de Regi­o­na­le Data Teams onder­ling ken­nis uit­ge­wis­seld om lan­de­lijk de uni­for­mi­teit te bewa­ken en te voor­ko­men dat ieder­een opnieuw het wiel moet uit­vin­den. Zo heeft het Regi­o­na­le Data Team van Lands­deel Oost een mooie uit­wer­king gemaakt om items uit de Data Top-15 te clus­te­ren naar werk­pro­ces­sen, om te weten wel­ke werk­pro­ces­sen aan­ge­vuld of aan­ge­scherpt moe­ten wor­den om de data­le­ve­ring goed te bor­gen. In de regio Noord-Hol­land en Fle­vo­land is een uit­wer­king gemaakt van acti­vi­tei­ten die het Regi­o­na­le Data Team gaat oppak­ken. Het lei­den­de prin­ci­pe dat we han­te­ren is uni­for­mi­teit in het ‘wat’ (defi­ni­tie van data-items, stan­daar­den, data­lo­ket­ten, etc.), maar ruim­te voor regi­o­naal maat­werk in het ‘hoe’ (zoals de wij­ze waar­op Regi­o­na­le Data Teams in de regi­o­na­le gover­nan­ce wor­den inge­bed en de inlig­gen­de over­he­den wor­den betrok­ken en ontzorgd).

Finan­ci­ë­le voordelen

Een veel­ge­hoor­de vraag is wat digi­ta­li­se­ring ons ople­vert. Noord-Bra­bant heeft de winst/beleidskansen van goe­de data (bijv. bete­re reis­ad­vie­zen voor de rei­zi­ger, con­cre­te moge­lijk­he­den voor MaaS-dienst­ver­le­ning), maar ook de finan­ci­ë­le voor­de­len inzich­te­lijk gemaakt: wie de data op orde heeft, kan de wet­te­lij­ke taken beter uit­voe­ren tegen lage­re kos­ten. Noord-Bra­bant becij­fer­de al dat digi­ta­li­se­ring een direc­te bespa­ring van mini­maal 1,5 mil­joen euro per jaar kan ople­ve­ren door min­der dub­be­ling in data-inkoop tus­sen over­he­den, effi­ci­ën­te­re werk­me­tho­den en min­der ad hoc en voor­al dure mobi­li­teits- en ver­keers­ana­ly­ses. Zo’n finan­ci­ë­le prik­kel, aldus gespreks­lei­der Erik Wegh, is voor veel bestuur­ders een belang­rij­ke trigger.

Blok­ka­des

Ook inte­res­sant was het lijst­je van Noord-Bra­bant met rede­nen waar­om het nu nog niet (goed) lukt om data op orde te krij­gen, vari­ë­rend van regelscenario’s die niet cen­traal ont­slo­ten zijn tot onvol­le­di­ge onge­val­len­da­ta. Vol­gens Ine­ke Meij­er leve­ren die blok­ka­des van­uit de regio’s waar­de­vol­le inzich­ten op. ‘Het laat zien dat het bepaald geen appel­tje-eitje is op weg naar data­ge­dre­ven beleid. ‘Data op orde’ is gewoon een taaie klus. Maar wel een waar we met elkaar de schou­ders onder zet­ten, omdat we over­tuigd zijn van nood­zaak en mogelijkheden.’

De sli­des van het webi­nar zijn terug te vin­den via het plat­form WOW. Het hele webi­nar terug­kij­ken kan ook.

Dit arti­kel is afkom­stig van de web­si­te Dut­ch Mobi­li­ty Inno­va­ti­ons.