Zoveel moge­lijk van het gas los met hybri­de energienet

Een ener­gie­be­spa­ring van bij­na 4 pro­cent per jaar en zoveel moge­lijk van het gas los. Die toren­ho­ge ambi­ties had de Rad­boud Uni­ver­si­teit in Nij­me­gen. Het begon met één gebouw maar het werd een mega­pro­ject. Inmid­dels ligt er een goed wer­kend hybri­de ener­gie­net. “Een ‘living lab’ is een trend. Maar dit is meer dan een lab, wij laten gewoon zien dat het werkt.”

Radboud Universiteit

Toon Bui­ting, Kees Rezel­man en Die­de­rick Hilckmann

Aan het woord is Toon Bui­ting. Hij is ener­gie­co­ör­di­na­tor van de divi­sie Cam­pus & Faci­li­ties van de Rad­boud Uni­ver­si­teit. Samen met col­le­ga Die­de­rick Hil­ck­mann, spe­ci­a­list W‑installatie van de afde­ling beheer, is hij ver­ant­woor­de­lijk voor de enor­me ener­gie­tran­si­tie die de cam­pus heeft gemaakt. Ze wil­len zich abso­luut niet op de borst klop­pen, maar trots zijn ze wel. “Het is een slim sys­teem en een mooi voor­beeld voor ande­re cam­pus­sen”, zegt Toon.

Maar waar gaat het nu om in Nij­me­gen? Het ver­haal begint bij een oud ketel­huis uit de jaren zes­tig. Dat voor­zag gebou­wen van de cam­pus van warm­te. Het sys­teem was niet meer van deze tijd en toe aan ver­van­ging. Op de cam­pus kwam het idee om warm­te-kou­de opslag (WKO) toe te gaan pas­sen voor één gebouw waar­bij grond­wa­ter uit de bodem als ener­gie­dra­ger wordt gebruikt voor koe­len of ver­war­men. Een kou­de-over­schot uit de win­ter wordt opge­sla­gen en in de zomer gebruikt om te koe­len en vice versa.

Effi­ci­ënt

In de eer­ste uit­voe­ring bij het Huy­gens­ge­bouw bleek er een kou­de-over­schot te zijn en om die onge­lijk­heid op te hef­fen werd er een kop­pe­ling gemaakt met nog een gebouw. En zo ging het bal­le­tje rol­len. Onder de cam­pus bleek al een stel­sel van lei­din­gen te lig­gen dat daar­voor pri­ma gebruikt kon wor­den. “Hoe meer gebou­wen we aan­slui­ten hoe effi­ci­ën­ter het wordt. Het ene gebouw heeft veel meer warm­te over en het ande­re gebouw heeft dat juist weer nodig”, ver­dui­de­lijkt Toon.

Daar­mee ont­kracht het team van Rad­boud Uni­ver­si­teit ook met­een de mythe dat een ener­gie­tran­si­tie nau­we­lijks moge­lijk is bij oude, monu­men­ta­le, pan­den. “Nieu­we gebou­wen zijn extreem goed geï­so­leerd en heb­ben dus snel vraag naar kou. Oude gebou­wen vra­gen meer warm­te maar wil­len graag hun kou kwijt. Een mooie com­bi­na­tie dus.”

Com­plex

Het luk­te het vast­goed­team pri­ma om alle moge­lijk­he­den van de indi­vi­du­e­le pan­den te inven­ta­ri­se­ren, maar om het hele pro­ject in goe­de banen te lei­den zoch­ten ze de hulp van exter­nen waar­on­der advies­bu­reau AT Osbor­ne. Toon: “Het werd steeds omvang­rij­ker en dan kom je bij gro­te aan­be­ste­din­gen uit. Daar­naast wil­den we ook de nieuw­bouw erbij betrek­ken maar die pro­jec­ten lie­pen al en moesten weer aan­ge­past wor­den. Con­sul­tant Kees Rezel­man heeft ons daar­bij gehol­pen. Kees sprak ener­zijds de taal van de tech­ni­ci, maar heeft ook de erva­ring en com­pe­ten­ties om tech­nisch com­plexe vraag­stuk­ken bestuur­lijk voor te bereiden.”

Ambi­ties

Voor Kees Rezel­man was het een uit­da­gend maar boven­al inte­res­sant pro­ject: “Dit was echt heel leuk om aan mee te wer­ken. Hier komen diver­se zaken samen. Het is enorm inno­va­tief. Er lag een duur­zaam­heids­am­bi­tie van het col­le­ge, maar ook het pro­gram­ma Hey­en­daal-zuid met veel nieuw­bouw. Bin­nen het pro­gram­ma­team, bestaan­de uit vele inter­ne en exter­ne spe­ci­a­lis­ten, heb­ben we de kop­pe­ling kun­nen leg­gen tus­sen de ambi­ties en haal­ba­re plan­nen en projecten.”

Hij maak­te samen met het team voor de direc­tie en col­le­ge van bestuur een inte­graal plan met onder­bou­wing en dat werd over­ge­no­men en goed­ge­keurd. En toen ging het hard. “De eer­ste fase was rede­lijk sim­pel en snel te rea­li­se­ren en dat maak­te ieder­een enthou­si­ast. Later viel het wel wat tegen, maar toen had­den we wel al de wind mee”, lacht Toon.

Gebouwen campus Radboud Universiteit

De vele gebou­wen op de cam­pus van de Rad­boud Uni­ver­si­teit leve­ren en of vra­gen warm­te en kou­de aan de WKO-instal­la­tie. Daar­naast wordt er gebruik gemaakt van het al bestaan­de lei­din­gen­stel­sel om te pro­fi­te­ren van elkaar. Het stel­sel vormt samen met ande­re oplos­sin­gen het hybri­de ener­gie­net.
Sche­ma­ti­sche weer­ga­ve van de vele gebou­wen op de cam­pus van Rad­boud Uni­ver­si­teit in samen­hang met de WKO-instal­la­tie en het hybri­de energienet.

Vijf­de generatie

De Rad­boud maakt gebruik van het WKO-sys­teem met warm­te­pom­pen om het rela­tief kou­de grond­wa­ter te ver­war­men. Alleen bij zwa­re vorst maakt de cam­pus gebruik van gas­ge­stook­te cv-ketels om de oude pan­den extra te ver­war­men. Op deze manier luk­te het de cam­pus om 660.000 kuub gas per jaar te besparen.

Toon: “Over­al wordt gespro­ken over vier­de gene­ra­tie warm­te­net­ten. Maar ik durf te zeg­gen dat wij al een vijf­de gene­ra­tie net heb­ben. Net als onze buren, het Rad­boud UMC. In de ver­war­mings­bran­che is de basis nog steeds een ener­gie­net dat geba­seerd is op hoge tem­pe­ra­tu­ren. Daar­voor heb je altijd veel fos­sie­le brand­stof­fen nodig om op die waar­den te komen. Wij laten zien dat het met lage tem­pe­ra­tu­ren ook werkt. Ik daag meer men­sen uit om dit te gaan doen. De zand­bo­dem is uiter­ma­te geschikt voor WKO maar het kan op veel meer plek­ken in Nederland.”

Gas geven

Niet dat Toon en zijn col­le­ga Die­de­rick nu op hun lau­we­ren kun­nen rus­ten. Kees: “Het is nu echt gas geven met van het gas los.” De Rad­boud Uni­ver­si­teit is daar­om bezig met meer kop­pe­lin­gen op de cam­pus en gebruikt nu ook zon­ne­stroom om het elek­tra­ge­bruik terug te drin­gen. Ver­der wor­den steeds meer pan­den voor­zien van ener­gie­zui­ni­ge en duur­za­me LED-arma­tu­ren. En er zijn plan­nen om ook het naast­ge­le­gen UMC bij het ener­gie­net te betrek­ken. Net als de stu­den­ten­huis­ves­ting die op de cam­pus geves­tigd is. Toon: “Met de ken­nis en erva­ring die we nu heb­ben kun­nen we nog veel meer doen. En als we zo door­gaan dan zijn we in 2050 energieneutraal.”

Zui­nig met energie
Niet alleen het hybri­de ener­gie­net maar ook aan­vul­len­de maat­re­ge­len zor­gen ervoor dat de Rad­boud Uni­ver­si­teit (RU) in 2019 een ener­gie­be­spa­ring van 7,2 pro­cent haal­de. Bouw­ac­ti­vi­tei­ten en (gedeel­te­lij­ke) leeg­stand zorg­den in 2019 wel nog voor een meer­ver­bruik en zo kwam de abso­lu­te bespa­ring in 2019 uit op 4,4 pro­cent. Van de ener­gie­stro­men bin­nen de RU is 85 pro­cent toe te schrij­ven aan elek­tra. Om ook het elek­tra­ge­bruik te ver­min­de­ren wor­den nog meer maat­re­ge­len genomen.