School­ge­bou­wen corona­proof krij­gen is een com­plex kar­wei. De opga­ve is niet alleen tech­nisch inge­wik­keld (wat moet er per school gebeu­ren?) maar ook zeer omvang­rijk. Het betreft alleen al ruim 8000 scho­len in het basis- en voort­ge­zet onder­wijs ver­deeld over meer dan 18 mil­joen vier­kan­te meter school­ge­bou­wen. Ver­der is het finan­ci­eel inge­wik­keld. Niet alleen de scho­len, maar ook gemeen­tes en minis­te­ries zijn erbij betrok­ken. Con­sul­tant Jeroen de Jongh van advies­bu­reau AT Osbor­ne ver­ken­de in de afge­lo­pen weken de opga­ve. „Naast het op orde krij­gen van de ven­ti­la­tie is het ver­stan­dig ook ande­re doe­len mee te nemen in een zoge­noemd Del­ta­plan, het gaat immers om de lan­ge ter­mijn en de toe­komst van onze kinderen.”

School students using hand sanitizer after entering a classroom.

Bij school­be­stu­ren staan de komen­de weken in het teken van onder­zoe­ken of hun ven­ti­la­tie vol­doet aan de wet. Voor 1 okto­ber moe­ten zij dat con­tro­le­ren en bij gebre­ken een plan van aan­pak opstel­len. Besmet­tin­gen met het coro­na­vi­rus ver­lo­pen gro­ten­deels via aero­so­len, stof- en vocht­deel­tjes. Een scho­ne omge­vings­lucht is daar­om belang­rijk, maar of die lucht in de scho­len vol­doet is de vraag. Con­sul­tant Jeroen de Jongh legt het zo uit: „Minis­ter Slob sug­ge­reer­de dat scho­len moe­ten vol­doen aan het Bouw­be­sluit en daar­mee dus vol­doen­de geven­ti­leerd zou­den zijn. Dat is een te een­vou­di­ge voor­stel­ling van zaken. De ven­ti­la­tie per scho­len ver­schilt enorm door de ver­schil­len­de wet­te­lij­ke eisen die van toe­pas­sing waren op het moment van de bouw. Zo geldt in het Bouw­be­sluit van 2012 voor nieu­we gebou­wen een eis van cir­ca 30 m³/h* per leer­ling, ter­wijl voor bestaan­de bouw 12 m³/h per leer­ling is geëist. Dat cre­ëert gro­te ver­schil­len in de lucht­kwa­li­teit die leer­lin­gen in ver­schil­len­de scho­len erva­ren. Daar­naast is het zeer twij­fel­ach­tig of oude scho­len vol­doen aan de wet­te­lij­ke eisen voor bestaan­de bouw. Dezelf­de gemeen­tes die ver­ant­woor­de­lijk zijn voor de bekos­ti­ging van scho­len moe­ten deze regel ook hand­ha­ven. Met de krap­te op de gemeen­te­lijk begro­tin­gen zal dit niet de hoog­ste pri­o­ri­teit heb­ben gehad de afge­lo­pen jaren.”

De ruim 8000 scho­len in het basis- en voort­ge­zet onder­wijs zijn veel­al van voor 2012 (het nieuw­ste Bouwbesluit).

Gra­fiek: AT Osborne

Kwa­li­teit

Daar­naast zijn er naast het Bouw­be­sluit richt­lij­nen van het Fris­se Scho­len Pro­gram­ma die als doel heb­ben om de ener­gie­pres­ta­ties van school­ge­bou­wen te ver­be­te­ren, leer­pres­ta­ties te bevor­de­ren en het ziek­te­ver­zuim terug te drin­gen. Het Fris­se Scho­len Pro­gram­ma stelt weer hoge­re eisen dan het Bouw­be­sluit, maar deze zijn niet wet­te­lijk. Ze bie­den extra hand­vat­ten door het meten van ven­ti­la­tie in klas­sen op basis van CO2 con­cen­tra­ties. Een CO2-meter in de klas kan een goe­de start zijn, zeker om bewust te wor­den van de lucht­kwa­li­teit. „De vraag is dus niet of een school aan het Bouw­be­sluit vol­doet maar wat de kwa­li­teit is van de lucht”, stelt De Jongh, die jaren­lang in de instal­la­tie­bran­che werk­te voor­dat hij bij AT Osbor­ne kwam als mana­ger voor het duur­zaam ont­wik­ke­len van huis­ves­ting en vast­goed. Hij heeft zijn zor­gen over het ont­bre­ken van tech­ni­sche ken­nis omtrent ven­ti­la­tie. Zo vor­men kli­maat­in­stal­la­ties die ruim­te­lucht (deels) cir­cu­le­ren moge­lijk een risi­co in het kader van coro­na. „Het goe­de sys­teem aan­schaf­fen en het op tijd onder­hou­den en schoon­ma­ken van de instal­la­ties en ruim­tes is essen­ti­eel. Juist daar zou je eisen aan moe­ten stellen. ”

Nacht­mer­rie

Een ande­re zorg is de finan­cie­ring. Onder­wijs­huis­ves­ting valt zowel onder de gemeen­ten als onder het Rijk. Het gaat alleen al om 355 gemeen­ten. „Gemeen­ten heb­ben al wei­nig geld over en vaak wor­den groot­scha­li­ge reno­va­ties daar­om uit­ge­steld. Dat leidt tot ach­ter­stal­lig onder­houd. Posi­tief is wel dat er diver­se pot­jes zijn vrij­ge­maakt, zoals een spe­ci­aal coron­apot­je voor scho­len­bouw, maar ook een ver­hoogd bud­get voor nieuw­bouw van scho­len.” De Jongh hoopt dat Rijk en gemeen­ten ruim­har­tig zijn met het toe­wij­zen van gel­den. „Niet zoals bij het her­stel­len van wonin­gen in Gro­nin­gen. Daar bui­tel­den Rijk, regio, gemeen­ten, pro­gram­ma­bu­reau en bewo­ners over elkaar. Er was niet één loket waar de bur­ger ver­haal kon halen. Dat zou een nacht­mer­rie­sce­na­rio zijn voor alle scho­len. Het gaat hier wel om 2.7 mil­joen men­sen die er dage­lijks mee te maken hebben.”

Over­zicht finan­cie­ring onder­wijs­huis­ves­ting door AT Osborne.

Huis­ves­tings­plan

Het Minis­te­rie van Onder­wijs vraagt de scho­len nu om een inte­graal huis­ves­tings­plan te maken. AT Osbor­ne hoopt dat hier­in ook ande­re doe­len mee­ge­no­men wor­den, zoals de doel­stel­lin­gen van het kli­maat­ak­koord en de kli­maat­ver­an­de­rin­gen. „Hoge­re tem­pe­ra­tu­ren lei­den tot ver­min­der­de leer­pres­ta­ties. Het zou mooi zijn als je niet alleen kijkt naar ven­ti­la­tie van een ruim­te maar ook koe­ling. Zeker nu je toch inves­teert in een sys­teem. Als je ook ener­gie­re­duc­tie mee­neemt in de plan­nen, zijn de scho­len klaar voor de toe­komst”, aldus De Jongh.

Del­ta­plan

Om de mega ope­ra­tie in goe­de banen te lei­den heeft het Minis­te­rie van Onder­wijs een Lan­de­lijk Coör­di­na­tie­team Ven­ti­la­tie op Scho­len in het leven geroe­pen. AT Osbor­ne zou nog een stap ver­der wil­len gaan met het orga­ni­se­ren van een pro­gram­ma­or­ga­ni­sa­tie om dit ‘Del­ta­plan ven­ti­la­tie en ver­duur­za­men scho­len’ ver­der vorm te geven. „Het gaat niet alleen om een gezon­de werk- en leer­om­ge­ving voor de gebrui­kers, maar Rijk en gemeen­ten moe­ten zich ook rea­li­se­ren dat deze for­se inves­te­rin­gen zich ook ver­ta­len in bouw­ac­ti­vi­tei­ten en dus werk­ge­le­gen­heid in het alge­meen en van het MKB, de banen­mo­tor in Neder­land, in het bij­zon­der. Het gaat om mil­jar­den. Dit Del­ta­plan slag­vaar­dig orga­ni­se­ren cre­ëert dus ook waar­de voor de eco­no­mie. Maar boven­aan staat dat het zorgt voor een goe­de leer­om­ge­ving voor onze kin­de­ren en daar­mee de toe­komst van Nederland.”

AT Osbor­ne Con­sul­tants & Mana­gers is een advies­bu­reau dat zich richt op pro­jec­ten en tra­jec­ten die in het teken staan van een gezon­de samen­le­ving en duur­za­me leef­om­ge­ving. AT Osbor­ne werkt onder ande­re in opdracht van zie­ken­hui­zen, gemeen­ten en onderwijsinstellingen. 

*m3/h = de hoe­veel­heid lucht die ver­plaatst wordt bin­nen een bepaal­de tijds­een­heid, in dit geval h (uur)

 Noot voor redac­tie, niet voor publi­ca­tie:

Voor meer infor­ma­tie over ven­ti­la­tie op scho­len kunt u con­tact opne­men met Jeroen de Jongh. Tele­foon­num­mer: 06 55 36 48 93, e‑mail: jeroen.dejongh@atosborne.nl.