Van­af 2025 kun­nen gemeen­ten een nul-emis­sie zone inrich­ten voor stadslo­gis­tiek. Alle bestel- en vrachtauto’s moe­ten dan bin­nen deze zone emis­sie­loos rij­den. Het doel is om de leef­baar­heid en lucht­kwa­li­teit in de ste­den te ver­be­te­ren. Een goe­de en tij­di­ge inrich­ting van toe­zicht en hand­ha­ving van deze zones is cru­ci­aal. Het minis­te­rie van Infra­struc­tuur en Water­staat vroeg AT Osbor­ne om in kaart te bren­gen wel­ke vor­men van toe­zicht en hand­ha­ving van een nul-emis­sie zone denk­baar zijn en wel­ke vor­men het meest geschikt zijn in de ver­schil­len­de situ­a­ties. Zo wor­den Rijk en gemeen­ten gehol­pen bij het maken van keu­zes voor de inrich­ting van toe­zicht en hand­ha­ving van nul-emis­sie zones.

Vor­men van toe­zicht en handhaving

ANPR
Voor de hui­di­ge mili­eu­zo­nes bestaat toe­zicht en hand­ha­ving voor­na­me­lijk uit het gebruik van zoge­noem­de ANPR-sys­te­men. Deze Auto­ma­tic Num­ber Pla­te Recog­ni­ti­on-sys­te­men (ook wel kentekencamera’s genoemd) detec­te­ren een ken­te­ken en ver­ge­lij­ken deze met een data­ba­se met ken­te­kens die in de zone mogen rij­den. Hier­uit vol­gen de ken­te­kens die in over­tre­ding zijn en dus een boe­te kun­nen ont­van­gen. Het ANPR-sys­teem is zeer geschikt om toe te pas­sen voor toe­zicht en hand­ha­ving van nul-emis­sie zones. Het bor­gen van pri­va­cy is ech­ter een kri­tisch aspect van ANPR-systemen.

Geo­fen­cing
Naast het gebruik van ANPR-sys­te­men biedt ook geo­fen­cing veel voor­de­len. Bij geo­fen­cing wordt een bepaald gebied (in dit geval de nul-emis­sie zone) vir­tu­eel afge­ba­kend. Door voer­tui­gen uit te rus­ten met appa­ra­tuur voor GPS en data uit­wis­se­ling, kan gede­tec­teerd wor­den wan­neer het voer­tuig de geo­fen­ce nadert en kan de bestuur­der hier tij­dig voor wor­den gewaar­schuwd. Daar­mee is geo­fen­cing zeer geschikt voor het detec­te­ren van (poten­ti­ë­le) over­tre­din­gen. Voor sanc­ti­o­ne­ring is deze vorm ech­ter onge­schikt, aan­ge­zien niet bij de keten aan­ge­slo­ten voer­tui­gen niet wor­den gere­gi­streerd. Geo­fen­cing biedt daar­om momen­teel voor­al kan­sen als aan­vul­ling op een ANPR-systeem.

Een aan­vul­lend voor­deel van geo­fen­cing is de moge­lijk­heid om noti­fi­ca­ties met omrij­rou­tes te ver­stu­ren aan de bestuur­ders van ver­vui­len­de voer­tui­gen, wan­neer zij de nul-emis­sie zone nade­ren. Daar­naast kan geo­fen­cing waar­bor­gen dat terug­hou­den­der wordt omge­gaan met de per­soons­ge­ge­vens die het ANPR-sys­teem ver­za­melt. Door de geo­fen­cing tech­niek wor­den ken­te­kens van toe­ge­sta­ne voer­tui­gen name­lijk direct uit de ANPR-data­ba­se verwijderd.

Uit­da­ging met hybri­de voertuigen

In de sce­na­rio­ana­ly­se gaan we in op de uit­da­ging als hybri­de bestel- en vrachtauto’s de komen­de jaren bre­der wor­den geïn­tro­du­ceerd en wor­den toe­ge­la­ten tot de nul-emis­sie zone. Voor toe­zicht en hand­ha­ving is het van belang om na te kun­nen gaan dat een hybri­de voer­tuig ook daad­wer­ke­lijk emis­sie­loos rijdt in de nul-emis­sie zone. Met een ANPR-sys­teem kan dit niet. Geo­fen­cing kan dan een uit­komst bieden.

Met geo­fen­cing en een app in het voer­tuig kan de bestuur­der eraan her­in­nerd wor­den dat hij de nul-emis­sie zone bin­nen­rijdt en moet over­scha­ke­len op de emis­sie­lo­ze aandrijving.

Om deze func­ti­o­na­li­teit ech­ter in te zet­ten voor hand­ha­ving, zou het voer­tuig con­ti­nu data moe­ten delen met de hand­ha­ver over de loca­tie en de wij­ze van aan­drij­ving. Dit staat op gespan­nen voet met pri­va­cy bor­ging. Daar­naast vin­den momen­teel pilots plaats, waar­bij het voer­tuig met behulp van geo­fen­cing auto­ma­tisch over­scha­kelt op emis­sie­lo­ze aan­drij­ving, zodra het voer­tuig de nul-emis­sie zone inrijdt. Hier­bij speelt ech­ter de vraag of deze tech­niek van­af 2025 voor alle voer­tui­gen beschik­baar is.

Zowel juri­disch als tech­nisch zijn er dus nog onze­ker­he­den over de toe­pas­baar­heid van geo­fen­cing voor toe­zicht en de hand­ha­ving van hybri­de voer­tui­gen bij nul-emis­sie zones. De aan­be­ve­ling is om nader onder­zoek uit te voe­ren op de juri­di­sche en tech­ni­sche haalbaarheid.

Ove­ri­ge scenarioanalyses

In een ander sce­na­rio con­sta­teert AT Osbor­ne dat de omvang van een nul-emis­sie zone invloed heeft op de hoe­veel­heid beno­dig­de ANPR-camera’s en dus de imple­men­ta­tie­kos­ten. Ook de aan­we­zig­heid van een mili­eu­zo­ne speelt een rol in de hoog­te van de imple­men­ta­tie­kos­ten. Als een gemeen­te momen­teel een mili­eu­zo­ne hand­haaft met een ANPR-sys­teem en besluit deze zone ook in te rich­ten als nul-emis­sie zone, dan kan het bestaan­de ANPR-sys­teem ook gebruikt wor­den voor hand­ha­ving van de nul-emis­sie zone.

Rap­port

Onze bevin­din­gen bun­del­den wij in het rap­port ‘Rap­port Toe­zicht en hand­ha­ving van nul-emis­sie zones’. Het minis­te­rie publi­ceer­de het rap­port op de web­si­tes van Green Deal ZES en Dut­ch Mobi­li­ty Inno­va­ti­ons.